ZZP’er of toch een arbeidsovereenkomst? Dit verandert er vanaf 2026

De discussie over wanneer iemand echt zzp’er is en wanneer er sprake is van een arbeidsovereenkomst, speelt al een tijdje. Voor zowel opdrachtgevers als zelfstandigen is het soms onduidelijk hoe de Belastingdienst en de rechter een werkrelatie beoordelen. De nieuwe Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en rechtsvermoeden moet daar vanaf 1 januari 2026 meer duidelijkheid in brengen. Maar wat betekent dat in de praktijk, en waar moet je als zzp’er of opdrachtgever op letten?

Waarom deze nieuwe wet er komt

Nederland telt ongeveer 2,3 miljoen bedrijven, waarvan maar liefst 1,3 miljoen eenmanszaken en 0,5 miljoen BV’s met slechts één werkzame persoon. Dat betekent dat ruim de helft van de ondernemingen uit zelfstandigen zonder personeel bestaat. 

In deze enorme groep werkenden is het onderscheid tussen echte zelfstandigheid en verkapt dienstverband vaak lastig te maken. Iemand kan bijvoorbeeld formeel een zzp’er zijn, met een KvK-inschrijving en een factuur voor zijn werkzaamheden, maar in de praktijk toch werken alsof hij in loondienst is. Denk aan opdrachten waarbij de zzp’er fulltime op locatie werkt, vaste werktijden heeft, instructies opvolgt van een leidinggevende en geen eigen klanten of investeringen heeft. In zo’n geval kan er sprake zijn van schijnzelfstandigheid.

De overheid wil met de nieuwe wet twee belangrijke doelen bereiken:

• Kwetsbare werkenden aan de onderkant van de arbeidsmarkt beter beschermen
• Duidelijker afbakenen wanneer een werkrelatie valt onder schijnzelfstandigheid

De drie hoofdcriteria van de nieuwe beoordeling

De wet werkt met drie belangrijke pijlers om te bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst of zelfstandigheid.

1. Gezag

Wordt bepaald waar, wanneer en hoe er gewerkt wordt? Is er toezicht op het werk? Hoe meer de opdrachtgever daar invloed op heeft, hoe groter de kans dat het om een arbeidsovereenkomst gaat.

2. Inbedding in de organisatie

Vindt het werk plaats binnen de kernactiviteiten van het bedrijf? Wordt hetzelfde werk ook door collega’s in loondienst gedaan? Draagt de werkende bedrijfskleding? Dit zijn signalen dat de werkrelatie mogelijk geen echte freelance opdracht is.

3. Ondernemerschap en ondernemersrisico

Een echte zzp’er draagt ondernemersrisico. Denk aan meerdere opdrachtgevers, zelf acquisitie doen, investeren in de eigen onderneming en niet volledig afhankelijk zijn van één klant. Ontbreekt dit, dan wijst dat juist op een arbeidsovereenkomst.

Geen van deze criteria is op zichzelf doorslaggevend, maar samen vormen ze het beeld van de werkrelatie.

Het rechtsvermoeden bij laag tarief

Een nieuw element is het rechtsvermoeden bij een tarief onder €36 per uur. In dat geval hoeft de werkende niet zelf te bewijzen dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst; de opdrachtgever moet dan aantonen dat dit níet zo is. Dit maakt het voor laagbetaalde zzp’ers makkelijker om hun positie te verdedigen.

Gaat er vanaf 2026 veel veranderen?

Ja én nee.

• Ja, omdat de overheid meer nadruk legt op bescherming en omdat de Belastingdienst liever belasting int via loonheffing bij minder partijen, dan via miljoenen losse aangiftes van zzp’ers. Ook wisselen sommige bedrijven nu al zzp’ers in voor werknemers om toekomstige risico’s te vermijden. Als de belastingdienst achteraf immers oordeelt dat toch sprake was van een loondienstverhouding in plaats van een opdrachtovereenkomst met een zzp-er, kan zij bij de opdrachtgevers met terugwerkende kracht alsnog de loonheffing invorderen.
  
• Nee, omdat handhaving lastig blijft. De Belastingdienst heeft niet genoeg mensen om alle situaties te controleren en de beoordeling blijft in sommige gevallen ‘grijs’ gebied.

Wat betekent dit voor jou als zzp’er of opdrachtgever?

Voor zzp’ers betekent dit dat je nu al kritisch moet kijken of je echt aan de kenmerken van ondernemerschap voldoet. Heb je meerdere opdrachtgevers? Loop je financieel risico? Investeer je in je bedrijf? Als dat niet zo is, loop je het risico dat je situatie als schijnzelfstandigheid wordt gezien.

Voor opdrachtgevers is het belangrijk om contracten en werkwijzen goed door te lichten. Zo voorkom je dat de Belastingdienst achteraf naheffingen oplegt, zoals boetes en rente.

Bereid je voor

Of je nu zzp’er bent of werkgever, het is verstandig om niet te wachten tot 2026. Door nu al je arbeidsrelaties te toetsen, voorkom je vervelende verrassingen later. De grens tussen een freelance opdracht en een arbeidsovereenkomst wordt strenger bewaakt, en het ondernemersrisico zal zwaarder meewegen.

Contact

Twijfel je of jouw situatie voldoet aan de nieuwe regels? Neem contact op met arbeidsrechtadvocaat Jan Brouwer via jbrouwer@boersadvocaten.nl of 0318 52 24 04. We kijken graag mee en geven je helder advies, zodat je met zekerheid de juiste keuzes kunt maken.